تعداد کم گلبولهای قرمز خون (RBC) پارامتری است که در آزمایش چکاپ بدن و خون مورد بررسی قرار می گیرد. علت پایین بودن گلبول قرمز خون خطر کم خونی و مشکلات ثانویه را برای بدن ایجاد میکند. بنابراین مهم است که علت پایین بودن گلبول قرمز خون را بشناسید و راهکار درمان آن را یاد بگیرید. در این مقاله به طور مفصل به بررسی این موضوع می پردازیم.
همه چیز درباره ی گلبول قرمز خون
گلبولهای قرمز خون، رایجترین نوع سلول در خون شماست. این گلبول مسئول رساندن اکسیژن به بافتهای سراسر بدن و انتقال دی اکسید کربن به ریهها هستند. گلبولهای قرمز خون حاوی پروتئینی به نام هموگلوبین هستند که به اکسیژن متصل میشود.
وقتی سطح گلبولهای قرمز پایین باشد، میتواند بر توانایی بدن در انتقال اکسیژن تأثیر بگذارد. این مورد میتواند باعث علائمی مانند خستگی و سرگیجه شود. در برخی موارد، با داشتن یک رژیم غذایی سالم می توان به درمان بیماری پرداخت.
وقتی فردی گلبولهای قرمز خون (RBC) کافی نداشته باشد، احتمال ابتلا به کمخونی در او بیشتر است. این بدان معناست که اکسیژن کافی توسط خون به سراسر بدن منتقل نمیشود.
آیا تعداد کم گلبولهای قرمز خون و کمخونی یکسان هستند؟
گلبولهای قرمز خون در بدن انسان حاوی پروتئینی غنی از آهن به نام هموگلوبین هستند. این پروتئین به خون کمک میکند تا اکسیژن را به بافتهای مختلف برساند. سطح پایین هموگلوبین اغلب نشان دهنده کمخونی است. هموگلوبین همچنین مسئول رنگ قرمز خون است.
پزشکان معمولاً کمخونی را زمانی تشخیص میدهند که هموگلوبین خون مردان کمتر از ۱۳.۵ گرم (گرم) در هر دسیلیتر و در زنان کمتر از ۱۲.۰ گرم در دسیلیتر در زنان باشد. کمخونی زمانی ایجاد میشود که گلبولهای قرمز موجود در بدن فرد به درستی وظایف خود را انجام نمیدهند.
به طور کلی، تعداد کم گلبولهای قرمز خون میتواند باعث ایجاد علائم و عوارض مختلفی برای سلامتی شود، اگر سطح گلبولهای قرمز خون فرد در مقایسه با سطح متوسط یا شدید، فقط کمی پایین باشد، این عوارض کمتر مشخص می شود.
علائم پایین بودن گلبول قرمز
کمبود گلبولهای قرمز خون میتواند علائمی از جمله موارد زیر را ایجاد کند:
- خستگی
- سرگیجه
- تنگی نفس
- تپش قلب
کمخونی میتواند منجر به عوارض جدی شود که در صورت عدم درمان، خطرناک است.
علت پایین بودن گلبول قرمز خون
شرایط مختلفی میتواند باعث کاهش تعداد گلبولهای قرمز خون شود. این موارد عبارتند از:
- سطح پایین آهن در خون
- تغذیه نامناسب
- سرطان
- درمانهای سرطان
- بیماری مزمن کلیه
- بیماری سلول داسی شکل
- از دست دادن خون
- نارسایی اندامهای اصلی
سوءتغذیه باعث کاهش تعداد گلبولهای قرمز خون میشود. مغز استخوان به طور مداوم گلبولهای قرمز تولید میکند. اگر بدن به طور منظم مواد مغذی لازم را دریافت نکند، گلبولهای قرمز بدشکل می شود یا سریعتر از آنچه بدن میتواند جایگزین کند، از بین میروند.
چه کسی ممکن است تعداد گلبولهای قرمز خونش کم باشد؟
هر کسی میتواند به کمخونی مبتلا شود. با این حال، برخی افراد در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به این بیماری هستند، از جمله:
- خانم های باردار
- دخترانی که پریودهای سنگین دارند
- افراد بالای 60 سال
- کودکان خردسال
- کسانی که رقیقکننده خون مصرف میکنند
- افراد مبتلا به اختلالات خوردن، به ویژه بیاشتهایی
- پریودهای سنگین میتوانند به دلیل افزایش خونریزی باعث کمخونی فقر آهن شوند.
اما کمخونی فقر آهن در بارداری معمولاً نتیجه کمبود آهن در رژیم غذایی است.
کمخونی در کودکان خردسال نیز شایع است. این عامل نیز اغلب به دلیل کمبود آهن در رژیم غذایی آنهاست. در سطح جهان، ۴۰٪ از کودکان زیر ۵ سال به کمخونی مبتلا هستند. بزرگسالان مسن نیز به دلیل سوء تغذیه، بیشتر در معرض کمبود گلبولهای قرمز خون هستند.
افرادی که از رژیمهای غذایی نادرست برای کاهش وزن استفاده می کنند، نیز در معرض خطر کمبود گلبولهای قرمز خون هستند. این مشکل در زنان جوان شایع است.
روش های درمان علت پایین بودن گلبول قرمز خون
1-رژیم غذایی
اگر کمبود گلبول قرمز خون شما بدلیل کمبود ویتامین و مواد مغذی بدن شما باشد با رعایت موارد زیر می توانید، علت پایین بودن گلبول قرمز خون خود را درمان کنید.
خوردن غذاهای غنی از مواد مغذی میتواند ابزار لازم برای ایجاد گلبولهای قرمز نرمال باشد. افراد همچنین میتوانند این ویتامینها و مواد معدنی ضروری را به عنوان مکمل مصرف کنند، اگرچه بهتر است در صورت امکان مواد مغذی را از غذاهای موجود در رژیم غذایی دریافت کنند. بهتر است غذاهایی مصرف شوند که مواد مغذی زیر را داشته باشند.
آهن
کمخونی فقر آهن شایعترین نوع کمخونی است. بدن از آهن برای ساخت هموگلوبین استفاده میکند که اکسیژن را در سلولهای خون ذخیره میکند. بدون آهن، این سلولها ممکن است بمیرند یا قادر به جابه جایی اکسیژن به سراسر بدن نباشند.
خوردن غذاهایی با آهن فراوان میتواند به جلوگیری از علائم کمخونی و تقویت ساخت هموگلوبین کمک کند. منابع خوب آهن عبارتند از:
- اسفناج
- نخود
- سیبزمینی با پوست
- لوبیا سفید
- عدس
- غلات غنیشده
- جگر
- گوشت گاو
- ماهی تن
- ساردین
ویتامین B12
ویتامین B12 برای عملکرد مغز و ایجاد گلبولهای قرمز جدید مهم است. سطح پایین ویتامین B12 میتواند از بلوغ کامل گلبولهای قرمز جلوگیری کند.
کمبود ویتامین B12 میتواند باعث ایجاد گلبولهای قرمز غیرطبیعی شود، این عامل منجر به وضعیت کم خونی در بدن شما می شود.
ویتامین B12 به پروتئین موجود در غذا متصل میشود و به طور طبیعی در گوشت قرمز، ماهی و صدف وجود دارد. محصولات لبنی مانند شیر و پنیر نیز حاوی ویتامین B12 هستند.
ویتامین B9
ویتامین B9 که به عنوان اسید فولیک یا فولات شناخته میشود. یک ماده مغذی ضروری برای سیستم عصبی است. فولات همچنین به ایجاد سلولهای جدید در بدن کمک میکند.
افرادی که سطح فولات پایینی دارند ممکن است دچار کمخونی شوند. غذاهای سرشار از اسید فولیک عبارتند از:
- جگر گاو
- مارچوبه
- کلم
- سبزیجات برگدار سبز مانند اسفناج و برگ خردل
- پرتقال و آب پرتقال
- بادام زمینی
- نخود فرنگی
- لوبیا قرمز
- نان و غلات غنی شده
ویتامین C
در حالی که ویتامین C به طور مستقیم بر گلبولهای قرمز تأثیر نمیگذارد، اما همچنان مهم است زیرا به بدن کمک میکند آهن بیشتری جذب کند. آهن توانایی بدن را در ساخت گلبولهای قرمز افزایش میدهد.
ویتامین C در غذاهای متنوعی از جمله:
- کیوی
- فلفل قرمز و سبز
- کلم بروکلی
- توت فرنگی
- گوجه فرنگی
- سیب زمینی پخته
- پرتقال
- گریپ فروت
وجود دارد.
مس
مس یک ماده معدنی ضروری است که به بدن کمک میکند از آهن موجود در خون استفاده کند. اگر کسی کمبود مس داشته باشد، بدن او در استفاده از آهن با مشکل مواجه میشود و احتمالا دچار عدم تعادل سطح آهن در بدن شود.
غذاهای زیر منابع خوبی از مس هستند :
- بادام هندی
- تخمه آفتابگردان
- دانه کنجد
- سیب زمینی
- قارچ
- آووکادو
- نخود
- جگر گاو
ویتامین A
رتینول که ویتامین A نیز نامیده میشود، با همکاری آهن، تعداد گلبولهای قرمز خون را افزایش میدهد. ویتامین A با کمک به انتقال آهن به هموگلوبین در گلبولهای قرمز خون، به بدن در استفاده بهتر از آهن کمک میکند.
غذاهایی که میتوانند ویتامین A را تأمین کنند عبارتند از:
- سیب زمینی
- هویج
- سبزیجات
- کلم بروکلی
- کدو حلوایی
- برخی میوهها، از جمله طالبی، زردآلو و انبه
- جگر گاو
- برخی ماهیها، از جمله ماهی سالمون
2-تغییرات سبک زندگی
ایجاد تغییرات ساده در سبک زندگی میتواند تأثیر قابل توجهی بر تعداد گلبولهای قرمز خون فرد داشته باشد.
ورزش
ورزش متعادل میتواند برای هر فردی که آن را انجام میدهد، مزایایی داشته باشد. با این حال، برای ایجاد گلبولهای قرمز سالم بسیار مهم است.
ورزش شدید و مداوم که ضربان قلب را افزایش میدهد، نیاز بدن و مغز به اکسیژن را افزایش میدهد. به همین دلیل است که قلب سریعتر میزند و ریهها عمیقتر و سریعتر نفس میکشند.
بیشتر بدانید : توضیح و معرفی اصطلاحات آزمایش خون
این نیاز به اکسیژن، بدن را تحریک میکند تا هموگلوبین بیشتری تولید کند. ورزش منظم در کنار یک رژیم غذایی متعادل و مغذی به این معنی است که مغز استخوان بهترین ابزار را برای ایجاد این سلولها دارد.
تمرینات ورزشی ممکن عبارتند از:
- دویدن
- آهسته دویدن
- دوچرخهسواری
- شنا
علت افزایش گلبول قرمز خون
سطح بالای گلبول قرمز نیز برای بدن خطرناک است، برخی بیماری ها سبب افزایش سطح گلبول قرمز خون شما می شوند، این بیماری ها عبارتند از:
- بیماری ریوی
- بیماری مغز استخوان
- سیگار کشیدن
- مشکلات کلیوی
- کم آبی بدن
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
در برخی افراد، تغییرات رژیم غذایی و سبک زندگی برای کنترل سطح گلبولهای قرمز خون کافی نخواهد بود.
پزشک معمولا داروهای خاصی را برای تحریک تولید گلبولهای قرمز خون تجویز کند. این داروها، درمان هورمونی را برای افرادی که به دلیل سرطان، بیماری کلیوی یا هر اختلال دیگری باعث کم خونی شده اند تجویز می کنند.
اگر آزمایشها نشان دهد که تعداد کم گلبولهای قرمز خون فرد به دلیل دیگری پایین است، پزشکان سعی میکنند بیماری زمینهای را درمان کنند. درمان ممکن است به خودی خود به بهبود تعداد گلبولهای قرمز خون کمک کند. انتخاب رژیم غذایی و سبک زندگی نیز میتواند اثربخش باشد.
اگر سطح گلبولهای قرمز خون به داروها و تغییرات سبک زندگی پاسخ ندهد، پزشک معمولا تزریق گلبولهای قرمز خون را توصیه میکند.