تفسیر آزمایش هورمونی زنان

هورمون‌ها پیام‌رسان‌های شیمیایی بدن هستند که نقش حیاتی در تنظیم چرخه‌ی قاعدگی، باروری، متابولیسم و حتی سلامت روان زنان دارند. تغییرات جزئی در سطح هورمون‌ها می‌تواند نشانه‌ای از بیماری‌های شایع مانند سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)، اختلالات تیروئید، یائسگی زودرس یا مشکلات باروری باشد. بنابراین تفسیر آزمایش هورمونی زنان یکی از ابزارهای اصلی پزشکان برای بررسی سلامت زنان به‌شمار می‌آیند.

در این مقاله با جزئیات علمی و داده‌های معتبر به بررسی آزمایش‌های هورمونی رایج در زنان و نحوه‌ی تفسیر آن‌ها می‌پردازیم.

موارد مهم برای تفسیر آزمایش هورمونی زنان

FSH (هورمون تحریک‌کننده فولیکول)

این هورمونی است که توسط غده هیپوفیز در مغز تولید می‌شود. در زنان، FSH به تحریک رشد و نمو فولیکول‌های تخمدان (تخمک‌های بارور نشده) در طول مرحله فولیکولی چرخه قاعدگی کمک می‌کند.

در زمان یائسگی، تخمدان‌ها از کار می‌افتند و سطح FSH افزایش می‌یابد. در دوران بارداری، سطح استروژن بالا است و این باعث می‌شود FSH غیرقابل تشخیص باشد. در مردان، FSH بیضه‌ها را برای تولید اسپرم بالغ تحریک می‌کند. سطح FSH در مردان پس از بلوغ نسبتاً ثابت است.

محدوده‌های نرمال این هورمون

در دوره های مختلف بدنی محدوده ی استاندار آن متفاوت است و شامل موارد زیر است:

• • در فاز فولیکولار (روزهای ۳ تا ۵ سیکل): ۳–۱۰ mIU/mL
  • در حوالی تخمک‌گذاری: ۴–۲۵ mIU/mL
  • در یائسگی: ۳۰–۱۰۰ mIU/mL

افزایش یا کاهش این هورمون را چجوری تفسیر کنیم؟

افزایش FSH در سنین باروری نشان‌دهنده کاهش ذخیره تخمدان یا نارسایی زودرس تخمدان

کاهش FSH می‌تواند به دلیل اختلال هیپوفیز یا هیپوتالاموس باشد.

پروژسترون

پروژسترون یک هورمون استروئیدی است که نقش اصلی آن کمک به آماده‌سازی بدن زن برای بارداری است. این هورمون توسط جسم زرد تولید می‌شود و با سایر هورمون‌های زنانه برای آماده‌سازی رحم برای لانه‌گزینی تخمک بارور نقش دارد.

سطح آن در حدود روز ۲۱ سیکل ماهانه بررسی می‌شود تا مشخص شود که آیا تخمک‌گذاری رخ داده است یا خیر. سطح پایین آن ممکن است نشان دهد که تخمک‌گذاری رخ نداده است و معمولاً در دوران بارداری سطح آن افزایش می‌یابد. پروژسترون در مردان نیز تولید می‌شود، اما در سطح بسیار پایین‌تری است و در تولید اسپرم نقش دارد.

مقادیر استاندار

• • فاز فولیکولار: <1 ng/mL
  • فاز لوتئال: ۵–۲۰ ng/mL
  • بارداری: ۱۰–۹۰ ng/mL (بسته به سه‌ماهه)

تفسیر نتایج آزمایش ناشی از این هورمون

پروژسترون پایین در فاز لوتئال نشان‌دهنده عدم تخمک‌گذاری

مقادیر بسیار بالا نشان دهنده ی احتمال بارداری یا تومور هورمون‌ساز

بیشتر بدانید: معاینه زنان چگونه انجام میشود؟

تستوسترون

تستوسترون یک هورمون استروئیدی است که توسط بیضه‌ها در مردان ساخته می‌شود. در زنان، به مقدار کم توسط تخمدان‌ها و با تبدیل از سایر آندروژن‌های ضعیف تولید می‌شود، سطح آن حدود یک دهم مردان است.

این هورمون در یک الگوی روزانه ترشح می‌شود و بالاترین مقدار آن در مردانی که شیفت روز کار می‌کنند، در ساعت 8-9 صبح است. غلظت‌های پایین معمولاً در زنان با مقادیر کمی بالاتر در طول فاز لوتئال چرخه قاعدگی مشاهده می‌شود.

مقادیر استاندار

• • تستوسترون تام (Total): ۱۵–۷۰ ng/dL
  • تستوسترون آزاد (Free): ۰.۳–۳.۵ pg/mL

تفسیر تسترون در آزمایش خون

تستوسترون بالا:  احتمال PCOS (سندرم تخمدان پلی‌کیستیک)  یا هیپرپلازی آدرنال (CAH) یا تومورهای تخمدان یا آدرنال (نادر)

در این حالت فرد باید دارای علائم بالینی: پرمویی، آکنه، ریزش موی سر، قاعدگی نامنظم، ناباروری

تستوسترون پایین: معمولاً اهمیت بالینی کمی دارد می‌تواند باعث کاهش میل جنسی، خستگی یا ضعف عضلانی شود

علل تسترون پایین می تواند، نارسایی تخمدان، مصرف برخی داروها (مثلاً قرص ضدبارداری) باشد.

DHEA-S (سولفات دهیدرواپی‌آندروسترون)

این هورمون شکل سولفاته شده آندروژن ضعیف DHEA است. این یک هورمون جنسی مردانه است که در خون مردان و زنان وجود دارد و توسط غدد فوق کلیوی تولید می‌شود و مقادیر کمتری از آن توسط تخمدان‌ها تولید می‌شود. این هورمون می‌تواند به آندروژن‌های قوی‌تری مانند تستوسترون و آندروستندیون تبدیل شود یا به هورمون زنانه استروژن تبدیل شود.

مقادیر استاندار هورمون

مقادیر بسته به سن و آزمایشگاه کمی فرق می‌کند:

• • زنان ۱۸–۳۰ سال: ۶۵–۳۸۰ µg/dL
  • زنان ۳۱–۵۰ سال: ۴۵–۲۷۰ µg/dL
  • بالای ۵۰ سال: ۳۰–۲۰۰ µg/dL

تفسیر سولفات دهیدرواپی‌آندروسترون در آزمایش خون

مقادیر بالای این هورمون می تواند ناشی از تومور آدرنال (علت شایع اگر خیلی بالا باشد) یا هیپرپلازی مادرزادی آدرنال (CAH) یا گاهی استرس شدید یا مصرف بعضی داروها باشد. در این حالت علائم شامل پرمویی، آکنه، قاعدگی نامنظم، ناباروری است.

مقادیر کم این هورمون می تواند ناشی از نارسایی آدرنال (مثل بیماری آدیسون) یا پیری (سطح DHEA-S با افزایش سن کاهش می‌یابد) یا مصرف داروهای کورتونی طولانی‌مدت باشد.

ویتامین D

دو شکل ویتامین D را می‌توان در خون اندازه‌گیری کرد:  ویتامین D شکل اصلی ویتامین D ای است که فعالتر باشد و به هورمون فعال‌تر، 1،25-دی‌هیدروکسی ویتامین D تبدیل می‌شود. نقش اصلی ویتامین D کمک به تنظیم جذب کلسیم، فسفات و منیزیم است. این ویتامین برای رشد و سلامت استخوان حیاتی است و همچنین نقش مهمی در سلامت اسکلتی-عضلانی شما دارد.

بهترین زمان برای انجام آزمایش هورمونی زنان چه زمانی است؟

آزمایش خون که برای بررسی میزان هورمون ها انجام میگیرد، باید بین روز سوم تا پنجم چرخه قاعدگی، یعنی ظرف ۳ تا ۵ روز پس از شروع قاعدگی، انجام شود. در این مدت هورمون‌های شما در سطح پایه هستند و می‌توان آنها را با مقادیر نرمال مقایسه کرد.

بیشتر بدانید: لیست آزمایش چکاپ کامل زنان