آزمایش کورتیزول چیست و برای چه کسانی تجویز می شود؟ این سوالی است که قرار است به آن پاسخ دهیم. این آزمایش سطح کورتیزول را در بدن شما اندازهگیری میکند. کورتیزول هورمونی است که غدد فوق کلیوی شما تولید میکنند. این آزمایش بررسی میکند که آیا شما بیش از حد یا خیلی کم از این هورمون را دارید یا خیر.
وقتی صحبت از استرس میشود، ممکن است عمدتاً به کورتیزول فکر کنید. اما کورتیزول یک هورمون ضروری است که تقریباً بر تمام اندامها و بافتهای بدن شما تأثیر میگذارد. این هورمون نقشهای مهمی در بدن شما دارد از جمله:
- تنظیم نحوه استفاده بدن از گلوکز (قند) برای انرژی
- کاهش التهاب
- تنظیم فشار خون
- کمک به کنترل چرخه خواب و بیداری
آزمایش کورتیزول چیست؟
این آزمایش ممکن است به نمونهای از یکی از موارد زیر یا ترکیبی از آنها نیاز داشته باشد:
- خون
- ادرار
- بزاق
در صورت داشتن علائم برخی بیماریها، پزشک شما معمولا آزمایش کورتیزول را توصیه میکند. نتایج میتواند به پزشک شما در تشخیص موارد زیر کمک کند:
- بیماری آدیسون: این بیماری زمانی اتفاق میافتد که بدن شما کورتیزول کافی نداشته باشد.
- سندرم کوشینگ: وقتی بدن شما کورتیزول کمی دارد این بیماری در بدن رخ میدهد.
- تومورهای خاص: تومورهای مختلف باعث افزایش سطح کورتیزول میشوند.
نامهای دیگر آزمایش کورتیزول عبارتند از:
- کورتیزول آزاد
- کورتیزول بزاقی
- کورتیزول ادراری
چگونه سطح کورتیزول را آزمایش میکنند؟
آزمایشها میتوانند کورتیزول را در خون، ادرار، بزاق یا ترکیبی از آنها اندازهگیری کنند. پزشک شما به شما می گوید که کدام آزمایش برای شما بهتر است.
برخی اوقات لازم است، آزمایش کورتیزول را دو بار در یک روز یا چندین بار در طول چند روز تکرار کنید. این مورد به این دلیل است که سطح کورتیزول شما به طور طبیعی در یک دوره 24 ساعته تغییر میکند.
آزمایش خون کورتیزول
در این حالت مانند تمام آزمایش های خون معمولی از شما یک نمونه ی خون گرفته می شود که مورد آزمایش قرار می گیرد و سطح کورتیزول در آن بررسی می شود.
بیشتر بدانید: تفسیر آزمایش چکاپ کامل
آزمایش کورتیزول بزاق
این آزمایش معمولاً آزمایشی خانگی است. زیرا لازم است، آن را درست هنگام بیدار شدن یا شب انجام دهید. پزشک شما یک کیت مخصوص به شما میدهد. پزشک به شما میگویند که چه زمانی آزمایش را انجام دهید و چگونه نمونه را برگردانید.
این کیت دستورالعملهای خاصی دارد. اما به طور کلی، شامل مراحل زیر است:
30 دقیقه قبل از انجام آزمایش، چیزی نخورید، نیاشامید یا مسواک نزنید. همچنین، در این مدت از نخ دندان استفاده نکنید، سیگار نکشید یا از ویپ استفاده نکنید.
بدون لمس آن، سواب را در دهان خود قرار دهید. چند دقیقه صبر کنید تا با آب دهان خیس شود.
بعد از چند دقیقه، سواب را داخل ظرف آزمایش تف کنید. باز هم، سواب را با انگشتان خود لمس نکنید.
آزمایش کورتیزول ادرار
اکثر آزمایشهای کورتیزول ادرار نیاز به جمعآوری تمام ادرار شما در 24 ساعت دارند. پزشک شما ظرفی به شما میدهد تا ادرار خود را در خانه جمعآوری کنید. به طور کلی، مراحل عبارتند از:
اولین باری که صبحها ادرار میکنید، طبق معمول ادرار کنید. آن را جمعآوری نکنید. زمان شروع را یادداشت کنید.
هر بار که بعد از آن ادرار میکنید، آن را در ظرف جمعآوری کنید. بسیار مراقب باشید که تمام ادرار خود را داخل ظرف بریزید. از ریختن هرگونه مدفوع یا دستمال توالت در آن خودداری کنید. وقتی از ظرف استفاده نمیکنید، آن را در جای خنک نگه دارید.
سعی کنید آخرین بار ادرار خود را تا حد امکان نزدیک به ۲۴ ساعت پس از مشخص کردن زمان شروع جمعآوری کنید. به عنوان مثال، فرض کنید اولین ادرار خود را (که جمعآوری نکردهاید) ساعت ۸ صبح دوشنبه دارید. سعی کنید آخرین بار ساعت ۸ صبح سهشنبه جمعآوری کنید.
مطمئن شوید که نام، زمان شروع، زمان پایان و سایر اطلاعات مورد نیاز روی ظرف مشخص شده باشد.
ظرف را در اسرع وقت به آزمایشگاه تحویل دهید.
چگونه برای آزمایش کورتیزول آماده شوم؟
سعی کنید قبل از آزمایش، آرامش داشته باشید و به اندازه ی کافی استراحت کنید تا استرس بر آزمایش شما اثر نگذارد.
سطح طبیعی کورتیزول چقدر است؟
برای اکثر آزمایشهایی که سطح کورتیزول خون شما را اندازهگیری میکنند، محدوده طبیعی عبارتند از:
6 صبح تا 8 صبح: 10 تا 20 میکروگرم در دسیلیتر (میکروگرم در دسیلیتر)
حدود ساعت 4 بعد از ظهر: 3 تا 10 میکروگرم در دسیلیتر
سطح کورتیزول در خون، ادرار و بزاق شما معمولاً در اوایل صبح بالاترین میزان را دارد و در طول روز کاهش مییابد. حدود نیمهشب به پایینترین سطح خود میرسد. اگر در شیفت شب کار میکنید و در ساعات مختلف روز میخوابید، این الگو میتواند تغییر کند.
محدودههای طبیعی میتوانند از آزمایشگاهی به آزمایشگاه دیگر، زمانی به زمان دیگر و فردی به فرد دیگر متفاوت باشند.پزشک شما نتایج شما را تفسیر میکند و در صورت نیاز به آزمایش بیشتر به شما اطلاع میدهد.
کورتیزول در بدن چه وظایفی دارد؟
تنظیم پاسخ بدن به استرس
در مواقع استرس، بدن شما میتواند، هورمون های لازم مانند آدرنالین، کورتیزول آزاد کند. این اتفاق میافتد تا بدن به حالت آماده باش برود. کورتیزول همچنین باعث آزاد شدن گلوکز (قند) از کبد شما میشود. این امر در مواقع استرس، انرژی سریعی را فراهم میکند.
تنظیم متابولیسم و سطح قند خون
متابولیسم به فرآیندهای شیمیایی در بدن شما اشاره دارد که به شما امکان زندگی و عملکرد میدهد. هزاران فرآیند متابولیک در همه زمانها اتفاق میافتد.
کورتیزول با کمک به تنظیم نحوه استفاده بدن از گلوکز (قند) برای انرژی، بر متابولیسم شما تأثیر میگذارد. این هورمون این کار را از بسیاری جهات انجام میدهد. به عنوان مثال، کورتیزول لوزالمعده شما را برای کاهش انسولین و افزایش گلوکاگون تحریک میکند. انسولین گلوکز (قند) خون را کاهش میدهد. گلوکاگون آن را افزایش میدهد.
کورتیزول همچنین بر سایر بافتهای بدن برای مدیریت مصرف گلوکز، از جمله موارد زیر، تأثیر میگذارد:
- بافت چربی (چربی بدن)
- کبد
- عضله
- سرکوب التهاب
به طور خلاصه، کورتیزول میتواند با محدود کردن التهاب، ایمنی شما را تقویت کند. اما اگر سطح کورتیزول شما به طور مداوم بالا باشد، بدن شما میتواند به آن عادت کند. این حالت میتواند منجر به التهاب و تضعیف سیستم ایمنی شود.
تنظیم فشار خون
روش دقیق تنظیم فشار خون توسط کورتیزول در انسان مشخص نیست. اما سطح بالای کورتیزول میتواند باعث فشار خون بالا شود. و سطح پایینتر از حد معمول کورتیزول میتواند باعث فشار خون پایین شود.
کمک به کنترل چرخه خواب و بیداری
بیشتر افراد هنگام خواب، سطح کورتیزول پایینتری دارند. و صبحها درست قبل از بیدار شدن، سطح کورتیزول آنها به اوج خود میرسد. این نشان میدهد که کورتیزول نقش کلیدی در ریتم شبانهروزی و نحوه بیدار شدن بدن شما دارد.